Diyot Ve Çeşitleri
1 - Diyot :
Diyot tek yöne elektrik akımını ileten bir devre elemanıdır. Diyotun P kutbuna “Anot”, N kutbuna da “Katot” adı verilir. Genellikle AC akımı DC akıma dönüştürmek için DoÄŸrultmaç devrelerinde kullanılır. Diyot N tipi madde ile P tipi maddenin birleÅŸiminden oluÅŸur. Bu maddeler ilk birleÅŸtirildiÄŸinde P tipi maddedeki oyuklarla N tipi maddedeki elektronlar iki maddenin birleÅŸim noktasında buluÅŸarak birbirlerini nötrlerler ve burada “Nötr” bir bölge oluÅŸturular. Yandaki ÅŸekilde Nötr bölgeyi görebilirsiniz. Bu nötr bölge, kalan diÄŸer elektron ve oyukların birleÅŸmesine engel olur. Yandaki ÅŸekilde diyotun sembolünü görebilirsiniz. Åžimdide diyotun doÄŸru ve ters polarmalara karşı tepkilerini inceleyelim.
Diyotta DoÄŸru Polarma :
Anot ucuna güç kaynağının pozitif (+) kutbu katot ucunada güç kaynağının negatif (-) kutbu baÄŸlandığında P tipi maddedeki oyuklar güç kaynağının pozitif (+) kutbu tarafından, N tipi maddedeki elektronlar da güç kaynağının negatif (-) kutbu tarafından itilirler. Bu sayede aradaki nötr bölge yıkılmış olur ve kaynağın negatif (-) kutbunda pozitif (+) kutbuna doÄŸru bir elektron akışı baÅŸlar. Yani diyot iletime geçmiÅŸtir. Fakat diyot nötr bölümü aÅŸmak için diyot üzerinde 0.6 Voltluk bir gerilim düşümü meydana gelir. Bu gerilim düşümü Silisyumlu diyotlarda 0.6 Volt, Germanyum diyotlarda ise 0.2 Volttur. Bu gerilime diyotun “EÅŸik Gerilimi” adı verilir. Birde diyot üzerinde fazla akım geçirildiÄŸinde diyot zarar görüp bozulabilir. Diyot üzerinden geçen akımın düşürülmesi için devreye birdr seri direnç baÄŸlanmıştır. Ä°deal diyotta bu gerilim düşümü ve sızıntı akımı yoktur.
Diyotta Ters Polarma :
Diyotun katot ucuna güğ kaynağının pozitif (+) kutbu, anot ucuna da güç kaynağının negatif (-) kutbu baÄŸlandığında ise N tipi maddedeki elektronlar güç kaynağının negatif (-) kutbu tarafından, P tipi maddedeki oyuklarda güç kaynağının pozitif (+) kutbu tarafında çekilirler. Bu durumda ortadaki nötr bölge geniÅŸler, yani diyot yalıtıma geçmiÅŸ olur. Fakat Azınlık Taşıyıcılar bölümündede anlattığımız gibi diyota ters gerilim uydulandığında diyot yalıtımda iken çok küçük derecede bir akım geçer. Bunada “Sızıntı Akımı” adı verilir. Bu istenmeyen bir durumdur.
2 - Zener Diyot :
Zener diyotlar normal diyotların delinme gerilimi noktasından faydalanılarak yapılmıştır. Zener diyot doÄŸru polarmada normal diyot gibi çalışır. Ters polarmada ise zener diyota uygulanan gerilim “Zener Voltajı” ‘nın altında ise zener yalıtıma geçer. Fakat bu voltajın üzerine çıkıldığında zener diyotun üzerine düşen gerilim zener voltajında sabit kalır. Ãœzerinden geçen akım deÄŸiÅŸken olabilir. Zenerden arta kalan gerilim ise zenere seri baÄŸlı olan direncin üzerine düşer. Ãœretici firmalar 2 volttan 200 volt deÄŸerine kadar zener diyot üretirler. Zener diyotlar voltajı belli bir deÄŸerde sabit tutmak için yani regüle devrelerinde kullanılır. Yan tarafta zener diyotun simgesi, dış görünüşü ve ters polarmaya karşı tepkisi görülmektedir.
3 - Tunel Diyot :
Saf silisyum ve Germanyum maddelerine dafazla katkı maddesi katılarak Tunel diyotlar imal edilmektedir. Tunel diyotlar ters polarma altında çalışırlar. Üzerine uygulanan gerilim belli bir seviyeye ulaşana kadar akım seviyesi artarak ilerler. Gerilim belli bir seviyeye ulaştıktan sonrada üzerinden geçen akımda düşüş görülür. Tunel diyotlar bu düşüş gösterdiği bölge içinde kullanılırlar. Tunel diyotlar yüksek frekanslı devrelerde ve osilatörlerde kullanılır. Yan tarafta tunel diyotun sembolü ve dış görünüşü görülmektedir.
4 - Varikap Diyot :
Bu devre elemanını size anlatabilmem için ilk önce ön bilgi olarak size kondansatörden bahsetmem gerekecek. Kondansatörün mantığı, iki iletken arasında bir yalıtkan olmasıdır. Ve bu kondansatördeki iletkenlerin arasındaki uzaklık artırılarak ve azaltılarak kapasitesi deÄŸiÅŸtirilen kondasatörler mevcuttur. Fakat bunların bir dezanatajı var ki bu da çok maliyetli olması, çok yer kaplaması ve elle kumanda edilmek zorunda olması. Bu kondansatör türüne “Variable Kondansatör” diyoruz. Åžimdi varible kondansatörlere her konuda üstün gelen bir rakip olan “Varikap Diyotu” anlatacağım. Varikap diyot, uclarına verilen gerilime oranla kapasite deÄŸiÅŸtiren bir ayarlı kondansatördür ve ters polarma altında çalışır. Boyut ve maliyet olarak variable kondansatörlerden çok çok kullanışlıdır. Diyot konusunda gördüğünüz gibi diyot da kondansatör gibi iki yarı iletken maddenin arasında nötr bölge yani yalıtkandan oluÅŸur.Yan tarafta görüldüğü gibi üzerine uygulanan ters polarma gerilimi arttığı taktirde aradaki nötr bölge geniÅŸliler. Bu da iki yarı iletkenin aralarındaki mesafeyi arttırır. Böylece diyotun kapasitesi düşer. Gerilim azaltıldığında ise tam tersi olarak nötr bölge daralır ve kapasite artar. Bu eleman televizyon ve radyoların otomatik aramalarında kullanılır.
5 - Åžotki (Schottky) Diyot :
Normal diyotlar çok yüksek frekanslarda üzerine uygulanan gerilimin yön değiştirmesine karşılık veremezler. Yani iletken durumdan yalıtkan duruma veya yalıtkan durumdan iletken duruma geçemezler. Bu hızlı değişimlere cevap verebilmesi için şotki diyotlar imal edilmiştir. Şotki diyotlar normal diyotun n ve p maddelerinin birleşim yezeyinin platinle kaplanmasından meydana gelmiştir. Birleşim yüzeyi platinle kaplanarak ortadaki nötr bölge inceltilmiş ve akımın nötr bölgeyi aşması kolaylaştrılmıştır.
6 - Led Diyot :
Led ışık yayan bir diyot türüdür. Lede doÄŸru polarma uygulandığında p maddesindeki oyuklarla n maddesindeki elektronlar birleÅŸim yüzeyinde nötrleÅŸirler. Bu birleÅŸme anında ortaya çıkan enerji ışık enerjisidir. Bu ışığın gözle görülebilmesi için ise p ve n maddelerinin birleÅŸim yüzeyine “Galyum Arsenid” maddesi katılmıştır. Ledlerin, yeÅŸil, kırmızı, sarı ve mavi olmak üzere 4 çeÅŸit renk seçeneÄŸi vardır.
7 - Ä°nfraruj Led :
Ä°nfraruj led, normal ledin birleÅŸim yüzeyine galyum arsenid maddesi katılmamış halidir. Yani görünmez (mor ötesi) ışıktır. infraruj ledler televizyon veya müzik setlerinin kumandalarında, kumandanın göndediÄŸi frekansı televizyon veya müzik setine iletmek için kullanılır. Televizyon veya müzik setinde ise bu frekansı alan devre elemanına “Foto Diyot” denir. Ä°nfraruj led ile normal ledin sembolleri aynıdır.
8 - Foto Diyot :
Foto diyotlar ters polarma altında kullanılırlar. Doğru polarmada normal diyotlar gibi iletken, ters polarmada ise n ve p maddelerinin birleşim yüzeyine ışık düşene kadar yalıtkandır. Birleşim yüzeyine ışık düştüğünde ise birleşim yüzeyindeki elektron ve oyuklar açığa çıkar ve bu şekilde foto diyot üzerinden akım geçmeye başlar. Bu akımın boyutu yaklaşık 20 mikroamper civarındadır. Foto diyot televizyon veya müzik setlerinin kumanda alıcılarında kullanılır.
9 - Optokuplörler :
Optokuplorler içinde bir adet foto diyot ve bir adet de infaruj led barındıran bir elektronik devre elemanıdır. Bu infaruj led ve foto diyotlar optokuplörün içerisine birbirini görecek şekilde yerleştrilmişlerdir. İnfraruj ledin uclarına verilen sinyal aynen foto diyotun uclarından alınır. Fakat foto diyotun uçlarındaki sinyal çok çok düşük olduğu için bir yükselteçle yükseltilmesi gerekir. Bu devre elemanının kullanım amacı ise bir devreden diğer bir devreye, elektriksel bir bağlantı olmaksızın bilgi iletmektir. Aradaki bağlantı ışıksal bir bağlantıdır.
If you're new here, you may want to subscribe to my RSS feed. Thanks for visiting!
